'De Volkskrant en de Stentor worden 's morgens om 5 uur met de auto bezorgd. De brievenbus staat onder het slaapkamerraam, de auto heeft een dieselmotor. Ik ken de bezorger niet. Met nieuwjaar legt hij een kaartje met de beste wensen in de bus, wij antwoorden met een envelopje met 10 euro.
Vorige week lag er een briefje bij de kranten.

               Geachte Abbonnee
Hiebij deel Ik U  mede  dat Ik  binnenkort
81 jaar wordt.
En Ik  heb  besloten op zaterdag 29-8-2009.
te stoppen met alle werkzaam heden.
Met o.a, het bezorgen van de kranten.
o.a. de Stentor.  VK.TR.   AD.  FD.  ND. Next. TG.

              Met vriendelijke GRoeten

                      H.A.Scheltens.
                      de Berkelhof 100

Vrijdagavond 28-8-2009 leg ik een envelop met 10 euro in de brievenbus, terwijl ik denk '81 jaar, wat een leeftijd'. Op de envelop heb ik geschreven 'Bedankt voor de bezorging. Ik wens u een lang leven'. Om 5 uur hoor ik de dieselmotor langer dan anders razen. Boven het woord Volkskrant heeft hij met 81-jarige hanenpoten geschreven 'Bedankt. Blijf gezond'.'

De rondgang die Wim de Bie en ik maakten door het complex Widerstandsnest 66, net ten zuiden van het voormalige Mammut Gerät Erica, de enorme radarinstallatie bij Kijkduin, bracht ons terug bij de oude angstdroom van tekenaar Pieter Kühn: ze zijn er nog.  
Daar beneden in de bunkers zelfs heel voelbaar.
Onze rondleider Romald Vrolijk, van de Stichting Atlantikwallmuseum kan het ook zo mooi onder woorden brengen.
Per afdeling sliepen hier negen militairen en een officier in stapelbedden. En die jongens zaten hier niet slecht, zo aan zee. Er stonden kasten en stoelen, er hingen schilderijtjes, de kachel brandde. In het zand werden nog lege Duitse bierflessen gevonden.
En kijk, daar was de Rode F. die me al jaren achtervolgt. Eindelijk weet ik nu wat hij betekent: Feuerlöschgerät. Eronder stond een brandblusser.
Nee, dit complex is niet voor het publiek toegankelijk.
En na 1 september komt er niemand meer, dan doen de vleermuizen hun winterslaap.
Laatste verrassing: eenmaal weer bovengronds wachtte ons een politieauto: 'Heren!'

Maandag na 21.00 is onze afdaling te horen in de Avonden.

Ik schreef Wim kortgeleden over mijn grootvader, die kapitein was bij de Holland Amerika Lijn, maar na een hersenbloeding in Havana invalide - eenzijdig verlamd - thuiskwam, vrijwel zonder pensioen. Ze moesten verhuizen, en op Kijkduin was het toen goedkoop wonen. 
De voortijdig afgedankte HAL-kapitein, heeft nog een  tijdje, eind jaren '30, geprobeerd geld te verdienen als bewaker bij de fietsenstalling op Kijkduin. Maar, vertelde mijn moeder, 'de jongens hielden hem voor de gek en fietsten weg zonder te betalen'.
Hij was mank, kon ze niet achterna.

En nu, gisteren bracht Wim foto's mee uit zijn Den Haag-West collectie van Kijkduin, kort na de oorlog. Jarenlang afgesloten geweest door het Sperrgebiet.
Een van de bungalows, leeg. En de doorgang naar zee, met het enige - witte - hotel en de houten fietsenstalling, die er nog lang hebben gestaan.  

Oude waakzaamheid bekroop me, meteen wist ik zeker dat ik hier eerder had gestaan, met dit zelfde zicht op het duinpad en daarachter de zee, waar elk moment een fietsende duinwachter kon langskomen die zich liet voorttrekken door z'n hond.
‘Ze waren fanatiek.’
‘Dat zijn ze nog,’ zei Ronald.
Binnen in het pikdonkere gangenstelsel was alles als vanouds, elke twintig meter de ijzeren sporten die naar een mangat leiden. De gangen verbinden onderaardse gebouwen met elkaar waar, althans in dit complex tijdens de oorlog werd geleefd door zo'n 200 á 250 man. In angstige spanning, want de Duitsers geloofden in een invasie bij Scheveningen. Heel Scheveningen was - en is nog - een vesting.
We bezichtigden jongenskunst, tekeningen, ooit met houtskool gemaakt in de jaren dat ik hier kwam.
En, ik maakte opnamen die maandag na 21.00 te horen zijn in de Avonden.      
Morgen verder.

Het begon zo, in april 2008 knipte Ulf Fromhagen met z'n vingers naast z'n oren, ergens in de velden bij Seethen, alleen maar om te controleren of ze het nog deden. Er is daar namelijk vrijwel geen omgevingsgeluid. Het is in heel Duitsland de plaats (in de voormalige DDR) die het verst van Autobahnen ligt. Hoe klinken daar ruisende boomtoppen, mensenstemmen in de verte?
'Je gaat weer afzonderlijke geluiden horen in een alomvattende stilte.'

Mij schoot te binnen wat Tijs Goldschmidt afgelopen zaterdag in Almere vertelde over geluid aan de Zuidpool: 'Het lijkt voortdurend of iemand vlak achter je staat, zo stil is het.'
Poolreizigers vonden dat griezelig.     

Hij is warm, heeft een krokante buitenkant en, wanneer men daar eenmaal de tanden in heeft gezet, een altijd weer verrassende - in  textuur, in smaak, vaak ook in temperatuur - inhoud.
Over zijn kleinere broertje de bitterbal zei Henk Hofland eens - aandachtig proevend - 'deze bitterbal heeft een goed magma'. Een goede kroket is een kunstwerk. Thuisgemaakte kroketten halen het zelden.
Tilmann Meyer-Faje zag - zo stel ik me voor - de ijscokarren door Nederlandse straten gaan, aanschouwde hun sociale functie en kwam op het lumineuze idee de kroket naar de mensen te brengen. Eerst in Almere, later in het Amsterdamse IJburg, en waar al niet. En nu dan in het Kunstfort Vijfhuizen bij Haarlem, in het kader van 'Trailer Park', mobiele kunst.  

Ik ga erheen voor een verslag in de zaterdageditie van de Avonden.   

Ronald schrijft: 'Dit is in het gangenstelsel in het voormalige Duitse complex Widerstandsnest 66, net ten zuiden van Mammut Gerät Erica (Kijkduin). De Stichting Atlantikwall Museum Scheveningen is sinds 3 jaar bezig met werkzaamheden in dit gangenstelsel waar deze 'Rode F' te vinden is. Dit gangenstelsel met een 4-tal bunkers wordt ook gebruikt voor het overwinteren van vleermuizen.'
En dan komt deze uitnodiging, mede gericht aan Wim de Bie: 'Dit complex is niet voor het publiek opengesteld maar mocht u dit complex willen bezoeken dan kunt u met mij contact opnemen. Het bezoeken van dit complex kan tot 1 september.'
Donderdag zullen Wim en ik DV weer de 'Rode F' betreden.

ps. dat Mammut Gerät Erica stond aan het eind van de Savornin Lohmanlaan op het hoogste duin en was een enorme radar installatie.

Wie was Mary Ford? Zonder haar uitzonderlijke zangstem was Les Paul toch niet meer dan een technisch vernuftige gitarist geweest. Ze had Ierse wortels, na hun scheiding in 1963 trad ze niet meer op. Ze stierf in 1977. Maar - kijk naar de tv-shows op Youtube - ze speelde ook electrische gitaar, en lang niet gek. Er zijn gitaarduetten!
Het was de McCarthy tijd, zegt Fay. Alles wat afweek van de Amerikaanse normen lag onder vuur. En zo werden Les Paul en Mary Ford het ideale Amerikaans echtpaar, dat in eigen radio- en tv-shows - bijvoorbeeld voor Warner Lamberts Listerine Mouthwash, de Amerikaanse droom uitdroeg.
Dankzij de nieuwste technische snufjes van Les Paul deden ze met z'n tweeën een heel orkest, en koor.

Fay Lovsky, liedjesmaakster en gitariste ging in het begin net zo te werk. Wat Les Paul had gedaan in Hollywood deed zij hem na op haar zolder in Amsterdam: een eenmansorkest ontstond uit haar Revox-bandecorder. Maandagavond na 21.00 is Fay te horen in de Avonden.

ps. Verder moet vermeld worden dat Les Paul bevriend was met Django Reinhardt en hem steunde tot zijn dood in 1953. Ook kun je hem wel de ontdekker van Chet Atkins noemen.
En dat alles ondanks zijn handicap. Na een auto-ongeluk in 1948 werd zijn rechter elleboog vastgezet in een hoek van 90 graden. Zo bleef hij spelen.

Er waren op het landje bij de spoorbaan mooie beschouwingen over stilte van architect Jon Lonsdale en van Fred Woudenbeg van het 'cluster leefomgeving' van de GGD Amsterdam, die benadrukte dat de meeste mensen niet van stilte houden.
En van de bioloog Tijs Goldschmidt, die oa. het fokken van de nagenoeg blafloze hond - de oranje-witte 'kooiker', gebruikt bij de eendenjacht - in herinnering riep. En opmerkte dat de wolf waarvan alle honden afstammen vreemd genoeg toch niet blaft.
Tijs wijdde ook uit over de toekomst van het 'contrageluid' waarmee je geluid onschadelijk kunt maken. Ons wachten nog stiltegeweren en stiltegranaten.
Stilte is altijd relatief, zei hij. En soms benauwend. Toen hij eens op een zeer stille plek werkte gebruikte hij oordopjes en luisterde naar z'n vertrouwde eigen lichaamsgeluiden. Over de stilte van de dood sprak hij niet. Desgevraagd omdat hij 'daar verschrikkelijk bang voor is'.

De Machinefabriek (Rutger Zuyderveld) bracht de première van een 'Compositie voor de stilte', waarbij de Kubieke meter stilte van Sarah van Sonsbeeck een van de instrumenten was. Wanneer je hem aanraakt maakt hij nl. lawaai.  

Wat begint als moeizame bejaardenzorg eindigt in een feestmaal.
De vier oude dames vieren Feragosto. Gianni kookt. De film werd opgenomen in het ouderlijk huis van schrijver, regisseur en  hoofdrolspeler Gianni Di Gregorio, die daar zelf jarenlang zijn tachtigjarige moeder verzorgde.
Di Gregorio gooide zijn script al snel weg en improviseerde: 'De dames waren toch niet van plan hun teksten te leren.' Hij filmde ook stiekem als ze over elkaar roddelden.

In het begin vreesde ik - geconditioneerd als ik ben - steeds dat er iemand een hartaanval zou krijgen, omdat dat in dit soort films zo vaak gebeurt, maar daarna raakte ik, net als de andere toeschouwers, verdiept in de vier vrouwen, hun make-up en kleren, hun opmerkingen over het eten en elkaar, het interieur, de overvloed aan sprekende details. En in Gianni, die - na veel zuchten - ook domweg plezier in ze krijgt.

Les Paul bereikte in 1943 Hollywood, waar hij Bing Crosby ontmoette in wiens radioshow hij optrad.
Dat had gevolgen. Waaronder dit zeldzame muziekverhaal.
In de oorlogsjaren had een Amerikaanse militair van de technische troepen in Duitsland een exemplaar van de eerste taperecorder gestolen, een Deutsche Magnetophon, plus wat banden van IG Farben.
Deze Jack Mullin bouwde eenmaal thuis een versie voor de Amerikaanse markt, de AMPEX. Bing Crosby huurde hem.
En gaf een exemplaar van de eerste bandrecorder aan Les Paul,
die er een extra weergavekop in bouwde waardoor het zg. 'indubben' van extra zang of gitaarpartijen mogelijk werd.
De eerder opgenomen track werd dan wel gewist.
Zo zijn al zijn grote hits - Vaya con dios, How high the moon, The world is waiting for the sunrise en zo door, uit de periode 1949-1954 met Mary Ford opgenomen.

Als we de Rode Woestijn binnengaan draagt Monica Vitti (eens 'de pin-up van de intelligentsia') deze groene jas. Aan 't slot weer. Heel de film is zo op kleur gemaakt dat ik een paar keer m'n ogen uitwreef. Het zijn de kleuren van industrie, van fabrieken, schepen en havens. De heldere kleuren van gif. Daarbij zijn alle buitenscènes pijnlijk mooi uitgelicht. 
Het gaat goed, er wordt geld verdiend, de wereld gaat naar de bliksem, maar Guiliana is de enige die ergens last van heeft.
Vage klachten. Vraag het en ze zegt dat ze niet weet waar ze in deze wereld naar moet kijken, of dat ze pijn in d'r haar heeft.
Ze heeft een zelfmoordpoging achter de rug en nu wil ze weer 'normaal' worden.
En als ze bang is zeggen de mensen 'maar waar ben je dan bang voor?'   

De vroege jaren '60, vóór Beatles en Rolling Stones, kenden een heel eigen toon en stijl. Deserto Rosso combineert het nieuwe milieubewustzijn dat ontstond na boeken als Silent spring van biologe Rachel Carson (1962) met de esthetiek van Jackie Kennedy. De club van Rome kwam pas in 1968.

Eigenlijk het zelfde gebeurt in het tweedelige platenboek uit de jaren '20 van de vorige eeuw, dat ik bleek te delen met Willem Frederik Hermans en dat ik nu weer in handen heb.
Het meten van de wereld ging al die jaren door. Voorzichtig blader ik, kleine hapjes tegelijk nemend.
Scherp herinner ik me deze prent van Sumatraanse 'inlander' bij 'De grootste bloem der wereld'. De bloem werd in 1818 ontdekt door Sir Stamford Raffles. Althans hij werd gewaarschuwd door zijn 'Maleisische bedienden'. De bloem groeide op de wortels van een onbekende boom. 'Er waren geen bladeren, en de bloem en de knoppen ontsprongen direct aan deze wortels.' 
Er waren meerdere getuigen van de metingen van wat ging heten de Rafflesia.
Maar deze Humboldteske omschrijving was ik kwijt: 'De holte in het midden werd berekend een inhoud te hebben van ongeveer zes liter, en het gewicht van de geheele bloem werd geschat op ongeveer 15 Engelse ponden.'

Dat ben je immers in 2009 als je elegante vrouwen, als je mode serieus neemt. In zijn eigen tijd - hij werkte in Parijs en was bevriend met Baudelaire, maar ook met impressionisten als Manet - werd hij hooggeschat.
Hij gaf de actrice Sarah Bernhardt schilderles, toch tussen 1880 en 1900 dé superster. En dat als dochter en nicht van courtisanes en zelf begonnen als hoer, of hoe zeg je het.
Lang dwaalde ik langs de grote portretten.
Vrouwen, schitterend aangekleed, in al te prachtige interieurs maar er is iets mis, altijd. Op het peperdure parket ligt soms een verfrommelde brief. Het gezicht is vaak half afgewend of er valt schaduw over. Vermeer was zijn grote voorbeeld. Ik ken weinigen die de naar binnen gerichte blik zo beheersen als Stevens. Van de wereld hebben zijn heldinnen weinig te verwachten, daar heersen de mannen.

'Ik dacht ik moet ermee stoppen want ik word helemaal gek. Toen ben ik ben me gaan concentreren op één ding en heb honderden pentekeningen gemaakt, zittend op een stoel, helemaal ontspannen. Dat heb ik een zekere tijd volgehouden. Tot ik een beetje van die zenuwen afkwam.'
De foto's van Joseph Roth waar hij naar werkte vond hij in een boekje van de Engelbewaarder over zijn periode in Amsterdam.
'Steeds die ene kop, maar in andere leeftijden of situaties. En dan vijf van dit fotootje en vijf van een volgend. Een heel geconcentreerde bezigheid waardoor ik aan niks anders dacht. 't Is niet zo dat ik altijd dronk, maar ik had wel van die periodes dat ik vier, vijf dagen kon doorzuipen. Je kunt een probleem voor je omgeving worden. Dus ik dacht, ik moet er maar eens een punt achter zetten. Het tekenen van Roth heeft me ook geholpen omdat ie zelf zo'n geweldige innemer was, dus ik stond niet met een vreemde te communiceren, snap je, met dat tekenen. Toen ben ik echt vijf jaar gestopt.' 
Ik merk op dat op deze tekening een paar volle glazen staan.
‘Ja dat klopt. Hij kon niet tegen één glas, hij moest altijd twee consumpties bij zich hebben. Mocht er een leeg zijn dat ie altijd nog een reserve had.'

Morgen na 21.00 is Emo Verkerk te horen in de Avonden.

Dat woonhuis is een openbaring. Het surrealisme zit in huis, tuin en keuken, overal. Stukjes van dit interieur komen heel herkenbaar in de schilderijen terug. Je herkent de spiegel, het trappenhuis, de wastafels, en de keuken die als atelier diende (er achter is nog een piepklein hokje voor het fornuis van Georgette). 
Surrealisme kun je niet beoefenen, je bent surrealist of niet. Dat van Magritte is gebouwd op het dagelijks leven, op gewone dingen, net even anders neergezet en bekeken. 
Tot en met de veel geschilderde lantaarnpaal recht voor de deur en de boogvormige raamlijst aan de voorkant.

Spannend is Magritte's 'onmogelijke' opvatting van het lantaarnlicht, dat ook op meerdere doeken op de Kunstberg te zien is. Daarom - vermoed ik - is het museumpje in Jette in augustus ook open op woensdagavonden, van zes tot negen (schemering). 

Goed zijn hier de vele teksten en ook foto’s. 

'Ik heb een hekel aan mijn verleden en aan dat van anderen.’
Ik kan het hem nazeggen. 
‘Ik heb ook een hekel aan sierkunsten, folklore, reclame, de stem van radio-omroepers, aerodynamica, scouting, de geur van benzine, de actualiteit en zatte mensen.’
En dan:
‘Ik verlang naar echte liefde, naar het onmogelijke en het utopische. Ik ben bang om te ontdekken waar precies mijn grenzen liggen.’   

ps. Eigenlijk moet ik morgen naar z'n graf in Schaerbeek, omdat daar echt helemaal niets anders te zien is dan een gladde steen, vier kleine ornamenten en twee namen.

Ik had Gerard toen een tijdlang vaak aan te telefoon vanuit Frankrijk, waar hij aan z'n geheime Landgoed bouwde. Joop was er niet, en vooral 's avonds verveelde hij zich, dus spraken we langdurig over van alles, van het celluloid op fietsensturen tot de deuren in z'n bouw.
Op een dag vertelde ik hem het verhaal van mijn vader, die voor de oorlog in dienst was geweest, over de legercapes. Officieren droegen die capes, en in geval van nood - regenweer tijdens een oefening - konden twee officieren uit hun twee capes met een tentstok een tentje maken en daarin overnachten. Gerards fantasie was gewekt, en richtte zich nu op legertentjes. Ik vertelde dat er op het Waterlooplein tentjes uit de dump te koop stonden.
Na wat rondkijken kon ik berichten dat zo'n dumptentje maar 35 gulden kostte.
'Koop er dan meteen maar twee.'
'Waarom twee?'
'Omdat ze zo goedkoop zijn natuurlijk.'
Ik kocht de tentjes en kreeg instructie ze te bezorgen bij Emo Verkerk in Amsterdam-Oost, die ze zou meenemen naar Frankrijk. Zo ontmoette ik Emo.

De tentjes hebben een zomer lang op het gras bij het Geheime Landgoed gestaan.

'Uit armoede reed ik op damesbrommers die ik verschrikkelijk had opgevoerd en die een gillend geluid produceerden. Wat weer stoer was natuurlijk, zeker als je daarmee een buikschuiver met opvoersetje voorbij ging. Opvoersetjes voor mijn modellen bestonden toen niet.'
Zijn eerste was een HMW.
'Het motorisch wonder. Dat was Oostenrijks. 50 cc. Die had ik laten bouwen op een autoped. Bij een smederij in Bergen. Dat koste 12,50. Dat vond ik nog wel meevallen. Dus ik had die autoped aangeleverd, en een tankje en wat stangen afgezaagd, en toen aangegeven waar wat moest worden aangebracht. En die man heeft dat toen keurig aan mekaar gelast. Dat ging vrij hard dat ding. Maar ik reed de velg los uit de band. Dan draaide de velg wel, maar de band bleef stilstaan. En toen heb ik er een massieve band om gezet. Die had mijn opa nog liggen.'

'Dat gaat over alles wat goedkoop, namaak, maar ook alles wat schijnbaar mooi, belangrijk, knap en aantrekkelijk is. Het is extra machtig en gemeen wanneer de onechtheid er niet duimendik bovenop ligt en wanneer de waarden die het nabootst terecht of ten onrechte worden geacht te behoren tot het hoogste niveau van kunst, denken en gevoel. Het bijzondere is dat Nabokov poshlost ook in verband brengt met tijd en ruimte. De geslaagde verbeelding werkt bevrijdend, springt je tegemoet, ook juist ruimtelijk. Toont de gelukkige verbinding van schoonheid en genade, mededogen. Terwijl poshlost exact tegenovergesteld werkt, de verbeelding afsluit, je omgordt met namaak, met vanzelfsprekendheden, met waarden die onecht en opgedrongen zijn.'

Donderdag ga ik met Emo Verkerk langs de tekeningen lopen voor de Avonden.

En ja, van de 19 rekken komen er echt maar twee of drie in aanmerking.
Het verchroomde fietsnietje (19) zie je al overal in de stad. Ze ogen goed, maar een goedkope oplossing lijkt het niet. En het bezwaar is dat men trossen fietsen aan weerszijden tegen zo'n nietje laat leunen, zodat je de achterste - de jouwe - niet meer loskrijgt. De mogelijkheid om je fiets vast te maken bestaat lang niet voor allemaal. 
Dan is de parcplace (10) goedkoper en handiger, maar die biedt helaas ook weinig vastmaakmogelijkheid.  
Misschien is oplossing 12, het parkeervak voor fietsen dan het handigst en goedkoopst. Maar nee, dat eindigt in een onafzienbare chaos van omgevallen fietsen.

Ik denk dat de oude rekken a. de meeste fietsen kunnen bergen en b. de meeste kans bieden ze goed vast te maken. 
Hou ze! Maar helaas, ik zie ze niet meer tussen de 19.

Maar, zo legt hij uit, de aankleding is vitaal, daarmee breng je al die vrouwentypen tot leven. Ze dragen wat hun verhaal vereist. Een vrouw die manager is gaat strak ik het pak enzovoorts. Bij mannen heb je weinig keus. Meestal toch het colbert, dat tekent lekker. Nou ja, in haardracht kun je nog wat doen. 

Morgen na 21.00 in de Avonden,. 

Regisseur Philippe Lloiret vergeleek de immigratiepolitie met de Gestapo, waarop minister Besson woedend werd.
In de regionale krant La Voix du Nord zei Lloiret: 'Als je ziet dat een fatsoenlijk man kan worden aangeklaagd en bedreigd geeft dat je het gevoel dat je in 1943 leeft en een jood in de kelder hebt verborgen'. 
In de film verbergt een zwemleraar een Koerdische vluchteling in z'n huis en traint hij hem om het kanaal over te zwemmen. Een vrijwel kansloos plan. Maar hij heeft weinig keus. Zijn geliefde is in Londen, en dreigt te worden uitgehuwelijkt. Buren verraden de zwemleraar.
Een heel romantisch verhaal.
Maar waar je mee achterblijft is de vraag of een vorm van romantiek niet de laatste strohalm is voor de wanhopige jonge Koerd. Romantiek als noodzaak.  

Die zin geeft te denken, vaak loop ik te prakkizeren of een oude schilder iets nu zelf bedacht heeft of overgenomen van een collega (wiens werk best verloren gegaan kan zijn). Of dat wat een vondst lijkt voortkomt uit een traditie.
Neem dit konijn. Iemand heeft ooit eens als eerste een konijn naast een naakte man en vrouw geschilderd, als knipoog. Maar was het Piero?
Ik zoek op.
Een kunsthistoricus omschrijft: '...een langorig konijn, een symbool van seksuele excessen. De witte en zwarte vogels beneden lijken de minnaars te symboliseren: Venus en een uitgeputte en ingeslapen Mars...'

Hm. Seksuele excessen? Die brave konijnen. En deze vogels zijn duiven, professor. Wat ze doen heet in het Duits 'snavelen'.
Tja, Mars viel in slaap. Vind u 't gek?

Van Ischa Meijers radio-therapeut Isaac Weiszkopf heeft ie nooit gehoord. Als bij Sigmund dus een stomme trut gaat denken dat ze een superwijf is herhaalt de geschiedenis zich eenvoudig blind.
Er blijven raadselen, ook voor hemzelf. Waarom het rechterbrillenglas van Sigmund zwart is werd bijvoorbeeld nooit opgehelderd. ‘De psychiater ziet geen diepte.’
Als ik vraag naar de reacties op Sigmunds vrouwonvriendelijkheid komt De Wit met een verbazende vaststelling. Vrouwen vinden de seksuele grofheden van de kleine psychiater meestal leuk, terwijl mannen er bezwaren tegen hebben. Voorbeeld: als een vrouw hem zegt dat hij 'niet geschikt is voor een lange relatie' antwoordt ie unverfroren: 'Er is een hoer waar ik al vijf jaar elke week kom'.
De Sigmund-bundels gaan over Vrouwen, Kinderen, Managers, Vakantie. Maar over Mannen is er geen. Hoe komt dat? De Wit weet het ook niet. Lastig geval, de man.

Laatste nieuws zijn 'Burka babes' ontstaan in 2005 komen nu ook in een Spaanse krant. De boodschap? Vrouwen blijven vrouwen.
Zegt de ene Burka tegen de andere: 'Geloof is toch eigenlijk meer een mannending.'

Veel te vragen. Bijvoorbeeld of hij ooit de radiopsychiater prof. Weiszkopf van Ischa Meijer heeft beluisterd: 'Meine Name ist Weiszkopf. Ich bin Psychoanalytiker. Ik maak dat Menschen die denken dat zij ziek zijn wieder gaan denken dat zij gesund zijn....'.
Weiszkopf stierf met Ischa, in 1995. Sigmund leeft. In hun methode hebben ze veel gemeen: ze zeggen de waarheid, over onderwerpen waarover veel gelogen wordt. Het welbevinden, het huwelijk, de kinderen - en dezer dagen de vakantie. 
Sigmunds adviezen eindigen vaak met een gebroken brilleglas en niet zelden is op het laatste plaatje de stoel tegenover die van de therapeut leeg.
Zijn vrouwbeeld (denk ik): de vrouw wil groots en meeslepend leven. Zijn manbeeld: de man wil geen gedonder.
Sigmund zelf wordt door vrouwen bijna altijd afgewezen. Hij is niet voor niks klein, brildragend en kaal.
Ik wil ook graag iets weten over De Wits documentatie. Hij is bv. een meester in het afbeelden van eigentijdse vrouwenkleding, weet precies wat er op scholen en in supermarkten aan de hand is. Later meer.

Nederland volgens Sigmund’ In Het Nederlands Stripmuseum Groningen (Westerhaven 71) tot en met 27 september 2009.

'Het helpt ook tegen het zondigen als we het volgende in acht nemen. Ieder van ons moet zijn daden en zieleroerselen waarnemen en opschrijven, alsof we elkaar erover gaan vertellen. Reken dan maar dat we uit pure schaamte dat onze zonde bekend zou worden ermee stoppen en zelfs geen slechte gedachte meer hebben. Want wie wil er gezien worden als hij zondigt? En wie wil er na de zonde niet liever liegen om onopgemerkt te blijven? (...)
De letters moeten voor ons dan gelden als de ogen van mede-asceten, zodat we evenzeer blozen bij het schrijven als wanneer we werden gezien...'   

En de verzoekingen dan, waaraan de heilige blootstond en die zoveel voor de kunst betekend hebben? Daarvan vind je bij Athanasius maar schaarse aanduidingen, meest Bijbelcitaten. Maar genoeg voor Jeroen Bosch en lateren.  

Kehlmann (1975) heeft een doorsnee van de wereld geschreven.    
En nu kwam hij in het Duitse nieuws omdat hij - bij de opening van de Salzburger Festspiele - het Duitse 'regisseurstoneel' heeft aangevallen. Dat komt, zegt men, zijn vader was een conventionele theaterregiseur die daar niks mee te maken wilde hebben. Het kostte hem de kop.
Zoon Kehlmann: 'Waarom altijd videowanden en spagheti eten, waarom wordt er altijd iemand met iets besmeurd? Waartoe al dat gesjor en dat geroutineerd hysterisch gegil? Wordt dat van staatswege voorgeschreven?'
Regisseurs kunnen, zegt hij, ook dienstbaar zijn aan 'historisch accurate' opvoeringen van Shakespeare of Schiller.
Hij noemde het 'regietheater' een restant van linkse ideologie. Een overblijfsel van de succesvolste alliantie van de afgelopen jaren, die van kitsch en avantgarde'.
En?
De theaterwereld is collectief diep verontwaardigd.

Het hield verband met de mode in nauwe, vrij korte rokken en het oprukkend zitcomfort. Vrouwen zakten erin weg, hun knieën priemden de kamer in.
En dan kom ik nog niet toe aan het over elkaar slaan van de benen. En het voor een jongen van twaalf hoogst onrustwekkende 'gaan verzitten'.
Nog zie ik mijn tante Suze gaan zitten. 
Onvergetelijk hoe ze haar rok gladstreek en hem daarna - steeds weer - bij de zoom pakte en strak trok over haar knieën. Alsof ze daarmee wilde zeggen 'kan ik het helpen dat de mode zo kort is'.
Ik gedenk tante Suze.

Schmitts beeld was steeds dat van de Piazza San Marco in Venetië, zegt hij in het themanummer dat het architectenblad Forum over zijn Den Haag maakte. Over de stad die in elf jaar totaal veranderde.
Zo wist niemand ooit waar eigenlijk het centrum lag.
Nu heeft Den Haag een navel, en die ligt pal voor het Centraal Station, heeft Schmitt bepaald. Dat komt, eens, in een vergadering legde hij een reproductie van Mondriaans Victory Boogie Woogie over de kaart van Den Haag heen en iedereen zag: Den Haag is een assenstelsel, hier kruisen ze elkaar. Een stad om in te flaneren, dat was zijn ideaal. Het Passagenwerk van Walter Benjamin in de praktijk.
We kijken omhoog naar de nieuwe skyline. Rem Koolhaas, die het Stedelijk Masterplan tekende noemt Den Haag een 'hoogbouwdorp'.
Architect worden, dat wilde ik, toen ik hier opgroeide aan de stadsrand waar overal gebouwd werd en ik mijn schoen verloor in een kalkput, en ik de bouwstellingen beklom en naar binnen keek in de keten van de wederopbouw, naar de tekentafels.

Maandagavond na 21.00 lopen Maarten Schmitt en ik van de poffertjeskraam naar de navel van Den Haag , langs de skyline.